طرحواره درمانی در بحران( قسمت دوم- کووید- 19)

با توجه به شیوع بحران کرونا ویروس ( کووید- 19)، متاسفانه شاهد افزایش روزانه مبتلایان و متوفایان هستیم. بطوریکه مرتبا از سمت بهداشت جهانی (WHO)، وزارت بهداشت ایران، سازمان های مردم نهاد، جامعه پزشکان و مردم مسئلیت پذیر، پیام های گوناگونی مبنی بر راه های مقابله و پیشگیری در برابر کرونا ویروس، منتشر می شود.
تجربه کردن سطحی از ترس و اضطراب در این شرایط کاملا طبیعی است، چرا که این میزان از احساس ترس نوعی واکنش مقابله ای سالم است و البته در طی هزاران سال به قدمت تاریخ بشر برای مقابله با خطرات زیست محیطی در جهت حفظ بقا ضروری بوده است.

در این بین برخی از ذهنیت ها ممکن است سبب بروز مشکل در واکنش طبیعی ترس شوند. ذهنیت های ناکارآمد نه تنها سلامت فرد را به خطر می اندازند، بلکه مشکلاتی برای افراد خانواده و جامعه به وجود می آورند.
در اینجا می خواهیم به دو ذهنیت طرحواره ای که نقش ناسالمی در شرایط پیش رو ایفا می کنند اشاره نماییم:

ذهنیت های " کودک بی انضباط" و " کودک تکانشی"

1- نشانه های ذهنیت کودک بی انضباط: 
فرد در خویشتن داری و رعایت نظم، انضباط و امور بهداشتی دارای مشکلات عدیده ای است. وجود چنین ذهنیتی سبب می شود فرد از مسئولیت پذیری شخصی و اجتماعی حتی در شرایط بحران گریزان شود. در مدیریت بهداشت و نظافت روزمره مشکل دارد. اطرافیان و همکاران افراد با این ذهنیت، شکایت های مستمر از عدم رعایت بهداشت دارند. وی دائما با عدم ملاحظه برای خود و محیط مشکلاتی به وجود می آورد، به همین دلیل است که به او برچسب هایی از جمله شلخته، کثیف، تنبل و آلوده می زندد. کودک بی انضباط اهمیتی به شستشوی دست ها، استفاده از ماسک، ژل بهداشتی و دستکش نشان نمی دهد.

2- نشانه های ذهنیت کودک تکانشی:
افراد با این ذهنیت بر مبنای اصل لذت و هیجانات آنی عمل می کنند. چنین افرادی تحمل به تعویق انداختن نیازهای زود گذر خود را ندارند. مثلا در شرایط فعلی که اعلام شده از ترددهای غیر ضروری به خیابان ها خودداری شود، نمی توانند در منزل بمانند و مرتبا به بهانه های مختلف عزم بیرون رفتن می کنند. فعال شدن این ذهنیت منجر به این می شود که فرد به خودش سخت نگیرد و به شدت از اجرای به محدودیت و قوانین زندگی اجتناب کند. بی طاقت و ناشکیبا است. برای او رضایت شخصی و کامروایی خویش مهمتر از هر موضوع دیگری است و به خاطر ارضا لذت های آنی و تکانه هایش به خود و دیگران آسیب هایی وارد می کند. به شدت خودخواه و غیر قابل کنترل است و در شرایط بحران با خشم، بی دقتی و بی توجهی برخورد می کند.

محدودیت های واقع بینانه و خویشتن داری، پنجمین نیاز هیجانی اساسی در نظریه یانگ است. حال آنکه می بینیم هر دو ذهنیت ذهنیت کودک بی انضباط و کودک تکانشی با عدم رعایت محدودیت های واقع بینانه بر اساس شرایط زمانی و مکانی در بحران دچار مشکلاتی هستند. افراد با این دو ذهنیت، هر کجا برایشان محدودیت های واقع بینانه وضع شود و یا دعوت به خویشتن داری هیجانی شوند، به شدت دست به اعتراض می زنند. در شرایط کنونی جامعه، اکثر نهادها درگیر بحران کرونا ویروس هستند، برای حفظ سلامت و پیش گیری از ابتلای خود و دیگران به کووید- 19 طبیعتا نیاز به محدودیت گزینی های سالمی داریم.

لحظه هاتون مملو از امید و آرامش...

 

حاجیه شیدایی ( کارشناسی ارشد روانشناسی بالینی) عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مراغه
 

طرحواره درمانی در بحران ( قسمت اول- کووید -19)

قبل از هر چیز نیاز است تا از خود طرحواره تعریف کوچکی داشته باشیم تا بتوانیم خودآگاهی خود را بالا برده و در شرایط بحرانی بهترین عملکرد را داشته باشیم.
اما طرحواره چیست؟

طرحواره نحوه شناخت و چگونگی احساس ما نسبت به خودمان، دیگران و محیط اطرافمان می باشد، در واقع می توان طرحواره را هسته مرکزی افکار دانست.
افرادی که دچار "طرحواره آسیب پذیری نسبت به ضرر و بیماری " هستند، این روزها به علت شیوع ویروس کرونا معروف به " کووید- 19" در ایران، ممکن است حملات پانیک ( هراس) را در طول شبانه روز تجربه کنند. از نشانه های افراد با "طرحواره آسیب پذیری نسبت به ضرر و بیماری" این است که حتی " در شرایط عادی- وضعیت سفید" نیز هر لحظه منتظر یک رویداد وحشتناک، فاجعه ای جدید یا ابتلا به یک بیماری کشنده هستند.

طبیعتا زمانی که " وضعیت سفید" وجود دارد، ترس از ابتلا به بیماری های مختلف، به معنای فعال شدن طرحواره آسیب پذیری است، اما اکنون که شرایط از وضعیت سفید خارج و به وضعیت زرد وارد شده ایم، ترس و نگرانی نسبت به ابتلا به بیماری " کووید- 19) فعال شدن طرحواره آسیب پذیری نمی باشد. این وضعیت یک " رویداد واقعی " است که در سطح جهانی مشکلات زیادی را برای انسان ها ایجاد نموده است.

یکی از وظایف مهم " ذهنیت بزرگسال سالم " تشخیص خطر واقعی از خطر غیر واقعی است. ابتلا به " کووید- 19" یک مساله جدی است و بزرگسال سالم نسبت به خطرات واقعی به منظور حفظ بقای جسمی و هیجانی، بسیار دقیق، سنجیده و آگاهانه عمل می کند.

در صورتیکه طرحواره آسیب پذیری جزو طرحواره های اصلی شما بوده، بهتر است به موارد زیر دقت نمایید:
1- با ذهنیت بزرگسال سالم نسبت به روزهای پیش رو " امیدوار" باشید، زیرا در طول تاریخ، بشر توانسته است در مقابل بیماری های بسیار سخت تر از خانواده ویروس های کرونا موفق عمل نماید.
2- رعایت نکات بهداشتی و ایمنی بسیار مهم است، اما مراقب آیین مندی های وسواسی از نوع تمیز کردن/ شستشو که بر ترتیب ، جهت و تعداد حرکات پاک کردن است، باشید.
3- برای کاهش اضطراب به انجام تمرینات روزانه مدیتیشن ( مراقبه) و مایندفولنس ( ذهن آگاهی )بپردازید.
4- در شرایط زرد و قرمز، شایعه شدیدا قوت می گیرد، از اینرو کمتر به بررسی اخبار از طریق شبکه های مجازی بپردازید.
5- ماندن در خانه به لحاظ شرایط زرد نه تنها " سبک مقابله ای اجتناب از موقعیت های خطرناک " محسوب نمی گردد، بلکه یک خود مراقبتی ( Self- Care) و فاصله گرفتن سالم (Healthy Self - distance ) می باشد.
6- گفتگوی خیالی بین بزرگسال سالم و ذهنیت کودک آسیب پذیر برقرار کنید. بزرگسال سالم در نقش والد خوب با کودک آسیب پذیر مضطرب همدلی نماید و قول حمایت و توجه کافی در این شرایط را بدهد.
7- این روزها بیشتر اوقات به واسطه توفیق اجباری در خانه هستیم، بهترین فرصت برای تقویت ذهنیت کودک شاد است. از این رو تماشای فیلم، بازی کردن، تماشای آلبوم های خانوادگی، نوشتن، کتاب خواندن، تماس تلفنی با دوستان قدیمی، آواز خواندن، گوش دادن به موسیقی، آشپزی کردن و نقاشی کشیدن توصیه می شود.
8- در صورتیکه طرحواره شما شدیدا فعال شده است، می توانید از طرحواره درمانگران مشاوره تلفنی بگیرید یا با یکی از افراد صمیمی و امن خود در مورد اضطراب ها و نگرانی هایتان گفتگو کنید. این بسیار مهم است که ترس خود را سرکوب نکنید یا به رفتارهای خود آرام بخش مانند سو مصرف الکل، مواد مخدر، داروها و غیره نپردازید.
9- افراد ناآگاه و همچنین افرادی که طرحواره آسیب پذیری دارند ممکن است در چنین شرایطی " سبک مقابله ای جبران افراطی " نشان دهند. شجاع نمایی، انجام رفتارهای خطرناک مانند رفت و آمد غیر ضروری به اماکن شلوغ با اتوبوس یا مترو و همچنین رفتارهای بی احتیاط مانند غذا خوردن در رستوران ها، دست دادن و روبوسی کردن و غیره احتمال ابتلا به بیماری را افزایش می دهد.
10- در صورتی که نشانه های کووید- 19 مانند تب، سرفه های خشک، خستگی و غیره را دارید، به تفکر جادویی ( برای مثال : اگر به بیماری فکر نکنی، خود به خود خوب می شود یا با گفتن نیازی به دکتر رفتن نیست و با درمان های خانگی حل می شود) نپردازید.  

ادامه دارد...

 

حاجیه شیدایی، کارشناسی ارشد روانشناسی بالینی ( عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مراغه)

 

برقراری ارتباط با افراد منفی

افراد منفی اغلب نیمه خالی لیوان را می بینند. دیدن نیمه پر لیوان برای آنها مشکل است. همیشه به نظر می رسد که ابری بالای سر آنها قرار دارد. یادگیری کنترل ناکامی و برقراری ارتباط مثبت با افراد منفی به کار و انرژی بسیار نیاز دارد.
راهکارهای برقراری ارتباط مثبت با افراد منفی به شرح زیر می باشد:
گام اول:
فرد منفی را همانگونه که هست بپذیرید. نمی توانید رفتار کسی را تغییر دهید. تلاش برای کنترل یا دست کاری گفتگو ممکن است باعث شود فرد حالت تدافعی به خود بگیرد و نگرش منفی او افزایش یابد. به ارتباط مثبت خود ادامه دهید، ممکن است نگرش مثبت شما در نهایت به فرد منفی سرایت کند.

گام دوم:
توجه کاملی به لحن مکالمه داشته باشید. از چشم انداز مثبت خود برای پیشگیری از منفی شدن استفاده کنید. با همدلی گوش دهید و آنچه به شما گفته می شود با چرخش مثبت دوباره تعریف کنید. 

گام سوم:
افراد منفی باف ممکن است دچار عزت نفس یا خود پنداره ( تصویر یا برداشت فرد از خودش) ضعیف باشند و پذیرش تعریف و تمجید برایشان دشوار باشد. هنگام صحبت کردن با افراد منفی، از عبارات مثبت که کلمه « شما/ تو » شروع می شود، استفاره کنید. افراد منفی حالت تدافعی دارند. احتمالا صحبت های شما برای هر دو طرف در طول زمان، نتایجی مثبت در بر خواهد داشت.